Thứ Sáu, 21 tháng 1, 2011

Chuyện của mẹ: Gặp gỡ



Hôm qua là ngày giỗ mẹ.  Nhớ lại ngày sau khi mẹ mất, xem xét những đồ vật mẹ để lại, tôi đã tìm thấy quyển hồi ký của mẹ. Tôi cũng đã tranh thủ gõ lại và lưu trên máy tính. Hôm nay, nhớ mẹ, tôi đưa lên đây một đoạn mẹ kể về cuộc gặp gỡ giữa mẹ và bố  mà nhờ có cuộc gặp gỡ đó mà tôi có mặt trên cõi đời này. Bố mất cách đây đã 42 năm, mẹ ra đi cũng tới 16 năm rồi, vậy mà mỗi khi nhớ đến bố mẹ, tôi đều không cầm được nước mắt. Có thể nói cuộc đời của bố mẹ mang đậm dấu ấn lịch sử văn hóa của  gia đình, dòng họ, và vùng đất quê hương cũng như chịu sự tác động của những biến cố trong lịch sử của đất nước. Mẹ tôi sinh vào đúng ngày 1 Tết nguyên đán năm Ất Hợi ( tức ngày 4/2/1935). Thật kì lạ, năm nay, 1 Tết lại cũng rôi vào ngày 3/2. Và bài viết này vừa là kỷ niệm ngày sinh và ngày giỗ của mẹ. Dưới đây là phần trích trong hồi ký của mẹ tôi.
"Một buổi chiều cuối tháng 10 năm 1950, nhà tôi có khách. Đó là bác Cả Tắc, con dâu cụ Hậu Lô ở xóm 12. Bác vừa là bạn thân, vừa là chị dâu họ của mẹ tôi. Bác đến chơi và ngỏ lời với mẹ tôi, xin tôi cho người cháu gọi bà bằng dì ruột- anh Đặng Dương Viêm (1), con giai thứ của ông bà Hai Tiến ở xóm 8. lúc ấy tôi vừa bước sang tuổi 16. Anh Viêm lớn hơn tôi 5 tuổi, đã tốt nghiệp trung học, học xong năm thứ hai chuyên khoa ở Ninh Bình, Pháp nhảy dù Phát Diệm anh bạt sang Thái Bình, sau quay về Nam Định, đi dạy ở xã Liêu Đông- chính quê của vú nuôi tôi. Hiện anh đang dạy ở trường làng và là hiệu trưởng trường cấp 1.
Mẹ tôi trả lời bác Cả Tắc rằng nay mai bố tôi ở Hả Nội về, ông bà Hai Tiến cứ cho anh xuống chơi để bố mẹ tôi biết mặt anh. Còn tôi đây là một sự kiện lớn khiến tôi xao xuyến, bồi hồi. Nhưng cho đến hôm ấy tôi cũng chưa biết mặt anh Viêm. Ít hôm sau đó , được tin bố tôi dã về, anh Viêm đi cùng với anh Cầu ( người em con cậu ruột của anh) xuống nhà tôi. Anh Cầu trước đây là cán bộ phụ trách của  chúng tôi, khi đội thiếu nữ tiền phong Xuân trường còn đang hoạt động. Anh Cầu yêu một người bạn trong đội của chúng tôi là Ngọc, rồi lấy Ngọc làm vợ.
Bố mẹ tôi tiếp 2 anh ở nhà ngoài. Tôi chui vào căn nhà thờ nhìn người chồng tương lai của tôi qua khe cửa. Trông anh Viêm rất hiền nhưng không vào loại " Bạch diện" tuy rất " thư sinh". Bố tôi lại trở lên Hà Nội vì trên ấy bố đã cũng với ông Lệ (2) mở một phòng chẩn mạch ở số 42 Hàng Bông. Tôi vẫn ngày ngày ra chợ giúp mẹ bán hàng. Khách mua vải của chúng tôi không chỉ có bà con trong làng mà cả những người trong bộ máy chính quyền và quân đội ngụy, song họ không biểu lộ một cử chỉ nào suồng sã với tôi..
Cho đến một lần, Ngọc bạn tôi và là vợ anh Cầu, em dâu anh Viêm- xuống nhà tôi. Ngọc đưa cho tôi lá thư của anh Viêm. Anh nói rằng tuy chưa có điều kiện trực tiếp nói chuyện với tôi, nhưng anh đã nhận ra ở tôi một cô gái mà anh mơ ước, rằng anh yêu tôi và hi vọng tôi cũng yêu anh. Anh thổ lộ cùng tôi những hoài bão của anh về tương lai sự nghiệp, anh tin là sẽ thực hiện được hoài bão của mình dẫu rằng hiện nay anh vẫn phải tạm thời chấp nhận cuộc sống của một thầy giáo trường làng. Không còn nhớ ngày ấy tôi đã trả lời bức thư ấy của anh ra sao, chỉ biết rằng từ đó chúng tôi tiếp tục viết thư cho nhau và không còn ai khác, cũng chính  Ngọc (2) là người giúp  đỡ chúng  tôi.
Cuối mùa đông năm 1950 ấy, có người báo tin là anh Định tôi gửi thư về. Mẹ bảo tôi vào xóm Trong tìm cô Mỵ con cụ Năm Thêm để nhận thư...
Anh Định tôi viết rằng anh được điều vào quân tình nguyện sang chiến đấu ở chiến trường Hạ Lào, sau một thời gian chiến đấu ở chiến trường khu 5; rằng lần này anh được cử về nước công tác và tình cờ anh và anh Tiễu gặp nhau ở Đô Lương. Hai anh em cùng nhau chụp một tấm ảnh gửi về... Mẹ tôi bảo ngày ở nhà anh bướng bỉnh, nghich ngợm thế mà bây giờ viết thư về chững chạc quá, người lớn quá. Mẹ có biết rằng con trai mẹ lúc ấy dù mới ở tuổi 20 nhưng đã là cán bộ chỉ huy của cả một đại đội quân tình nguyện.
Qua mấy tháng mở chung phòng chẩn mạch với ông Lệ , chừng như không tiện, bố tôi đã xuống Hải Phòng. Có một bà giàu có, biết bố tôi giỏi nghề mới bỏ tiền ra thuê nhà, mở một hiệu thuốc ở số nhà 1 bến tàu Quảng Đông, mời bố tôi cộng tác. Mẹ tôi một mặt vẫn giữ chỗ bán vải ở chợ Hành Thiện cho tôi, một mặt mẹ đi đi về về giữa Hải Phòng và Hành Thiện.
Bỗng một việc xảy ra. Một người là trưởng phòng tư pháp của Ty công an Bùi Chu gửi thư cầu hôn với tôi. Lá thư được gửi đến tận nhà tôi giữa lúc mẹ tôi đi Hải Phòng chưa về. Tên anh ta là V P- một người chuyên tra tấn những cán bộ Việt Minh bị sa vào tay bọn chúng. Tôi không quen anh ta, thỉnh thoảng anh ta ghé vào chợ, đi thủng thỉnh qua dãy hàng vải không nói không rằng. Chỉ có một lần anh ta đi cùng một người khác đến nhà tôi và bảo với mẹ tôi: " Bà có muốn nhận thư của con trai bà thì mời bà lên ty công an mà nhận". Mẹ tôi trả lời: " Bây giờ chính tôi cũng chẳng biết mấy đứa con tôi đang ở đâu". (3) 
Anh ta lặng im không, không nói gì nữa. Với nước da tai tái, đôi mắt có cái gì xảo quyệt đằng sau cặp kính cận gọng kền làm cho ai nhìn cũng thấy chờn chợn. Thế mà bây giờ lá thư cầu hôn một cách lạnh lùng đày trịch thượng đang ở trước mặt tôi :
" Gửi cô Hồng Vân
Tôi được biết cô từ lâu và tôi cũng đã đến thăm gia đình cô. tôi muốn hỏi cô làm vợ. 6 giờ chiều mai tôi sẽ cử người đến nhận thư trả lời của cô
 VP
 Trưởng phòng tư pháp Ty công an tỉnh Bùi Chu"
Đêm ấy tôi lo lắng bồn chồn không yên. Mẹ tôi đi vắng, tôi đã nhận lời yêu anh Viêm tuy 2 chúng  tôi chưa trực tiếp gặp nhau và 2 gia đình chưa chính thức làm những thủ tục ban đầu. Làm thế nào đây? Nhưng dù sao vẫn phải trả lời lá thư này. Nghĩ mãi tôi cũng viết một lá thư cũng ngắn và gọn ghẽ như thế này:
" Kính gửi ông VP
Tôi đã nhận được thư của ông chiều hôm nay. Trước hết tôi xin cảm ơn ông đã có thiện cảm với tôi. Song tôi còn ít tuổi, hơn nữa hôn nhân là việc hệ trọng, tôi không thể tự quyết định mà không có ý kiến của cha mẹ. Lúc này cha mẹ tôi lại không ở nhà, vậy mong ông thông cảm
Kính thư 
Nguyễn Hồng Vân"
Chiều hôm sau không thấy VP cho người ra lấy thư trả lời mà mãi 3 ngày sau đó.
Ngọc bạn tôi báo tin cho tôi biết bọn công an Bùi Chu đang tung tin có thể bắt anh Viêm, anh đang lo, đang dao động. Tôi hỏi ý kiến cô giáo Trung, cô bảo tôi phải báo ngay ra Hải Phòng cho bố mẹ tôi biết. Buổi chiều, tôi lên chợ Hôm gặp bác giáo Tuynh ( chị họ của mẹ). Cứ chiều chiều bác lại mang vải ra chợ Hôm bán. Tôi nhờ bác làm cách nào gửi giúp tôi lá thư ra Hải Phòng cho mẹ tôi. Bác bảo bác sắp đi và sẽ mang hộ.
Cho đến lúc ấy anh Viêm và tôi vẫn chưa dám gặp  nhau. Mỗi buổi chiều tôi đi chợ về lại xuống bến sông ở đầu xóm 10 rửa chân, từ đó nhìn về phía trường học ở cạnh đình làng, tôi thấy anh đứng khoanh tay đứng tựa vào cửa lớp học nhìn vể phía tôi. Anh luôn mặc sơmi trắng và quần âu trắng. Có lần anh gửi qua Ngọc cho tôi một tập thơ anh làm, có lần anh dịch ra tiếng Việt gửi cho tôi một câu truyện của Pháp " Paul et Virginie", và có lần anh tặng tôi một chiếc khăn san màu xanh nước biển, kèm theo là quyển " Hồn bướm mơ tiên" của Khái Hưng. Qua 25 lá thư trong suốt thời gian ấy, anh đã dần dần kể cho tôi nghe về gia đình anh, về người chị cả và các cô em gái của anh. Anh cũng luôn nhắc đến Mẹ với tất cả tình cảm trìu mến thiết tha và tấm lòng biết ơn sâu sắc.
(Xóm 10 là nơi có nhà cụ ngoại của tôi, là cụ Cử Kép ( 2 lần đỗ cử nhân), đối diện cổng xóm có bến sông đào chạy dọc theo đường chính của làng, nơi mẹ tôi thường rửa chân)
Ở Hành Thiện quê tôi, con trai và con gái gặp nhau là điều dư luận xã hội không thể chấp nhận, ngay cả sau mấy năm sau cách mạng Tháng Tám. Cho nên chúng tôi không có cách nào khác là gửi gắm tâm sự cho nhau qua những trang thư.
Bác Giáo Tuynh ra đến Hải Phòng tìm đến cửa hàng thuốc Bắc của bố mẹ tôi ở bến tầu Quảng Đông. Ngay ngày hôm sau tôi nhận được bức điện của mẹ đánh về " giao hàng cho cô Giáo Trung, mua vé máy bay ra ngay Hải Phòng".
Đêm ấy, hai cô cháu tôi thức đến khuya để đo lại những súc vải, tính ra thành tiền và cô thanh toán cho tôi đầy đủ. Sáng hôm sau tôi lên xóm 8 tìm vào nhà Ngọc. Hai chúng tôi kéo nhau ra cổng nói chuyện. Tôi đưa bức điện cho Ngọc đọc và nhờ Ngọc báo cho anh Viêm biết hôm nay tôi lên Nam Định để ra Hải Phòng. Đang nói chuyện chợt thấy anh Viêm ôm mấy quyển sách đi qua cổng. Thấy tôi anh hơi sững lại, mặt đỏ bừng lên rồi đi tiếp.
11 giờ trưa tôi đáp ô tô ở bên kia cầu Phủ lên xe đi Nam Định. Hành lý mang theo chỉ có một cái bị cói, trong đựng 2 bộ quần áo và 25 lá thư của anh Viêm. Tôi đi rồi chỉ còn em Kim, em Mai và vú Mai chờ mẹ tôi về thu xếp đi sau.
Ghi chú :
1. Viêm là tên khai sinh của bố, sau này ra làm việc bố đổi lại tên có lẽ để giữ gốc họ Đặng Huy và lấy tên có cùng vần với tên của mẹ! Thế đủ biết bố đã yêu mẹ như thế nào!:)
2. Không biết có phải vì nhớ tới người bạn tên Ngọc này không mà tên lúc mới sinh của tôi có đệm Ngọc. Và cũng không biết có phải vì vốn có tên đệm Ngọc nên cô bạn thân nhất của tôi từ hồi  còn bé tý cũng tên là Ngọc và sau này tôi cứ hay để ý đến anh nào tên là Ngọc và chỉ thôi để ý đến anh tên Ngọc sau khi đã chọn một anh tên Ngọc cho mình! :))
 3. Ông Lệ là cháu ngoại của cụ Tôn Thất Thuyết và là chú của ông ngoại tôi.
4. Ba anh trai của mẹ tôi đều tham gia Vệ quốc đoàn ngay từ những ngày đầu toàn quốc kháng chiến:- bác cả đã hi sinh trong kháng chiến chống Pháp, bác thứ hai sau phục viên về làm việc ở bộ giao thông vận tải vì trước cách mạng bác học trường công chánh, bác thứ ba khi về hưu là đại tá chủ nhiệm chính trị của Bộ tư lệnh Hải quân


3 nhận xét:

  1. Chuyện tình cảm của các cụ ngày xưa vừa lãng mạn vừa đoan trang.
    Chẳng ai bằng cha mẹ mình nhỉ!

    Trả lờiXóa
  2. cảm ơn bạn đã viết về mẹ rất hay
    hôm nay TG cũng vừa viết câu chuyện về mẹ
    mời bạn viết thăm

    http://trigiai.blogspot.com/2011/08/cau-chuyen-nguoi-me-luom-lon.html

    Trả lờiXóa
  3. Cám ơn Thầy đã để lại nhận xét. Tôi cũng xin đính chính ạ, đây là hồi ký của Mẹ tôi ạ. Tôi chỉ có phần giới thiệu và chú thích thôi ạ.

    Trả lờiXóa